Vervolg optimale dosis

Welke radiotherapeutische dagdosis en welke totaal dosis is optimaal bij (myxoid lipo-) sarcomen?

Sarcomen (kwaadaardige weke delen tumoren) zijn zeer zeldzaam (~500 nieuwe patiënten per jaar in Nederland). Daarnaast wordt de groep van sarcomen ook nog eens onderverdeeld in meer dan 50 verschillende subtypes. De meeste sarcomen ontstaan in benen en deze worden in het Antoni van Leeuwenhoek te Amsterdam behandeld met een combinatie van een bestralingsserie gevolgd door een operatie.

Ongeacht het subtype, krijgen alle sarcoom patiënten een dagdosis van 2 Gy (afkorting van “gray” en op zijn Engels uit te spreken.) Deze dagdosis, in het radiotherapeutische vakjargon een fractie geheten, wordt 1x per dag, 5 dagen in de week, gedurende 5 weken toegediend. Zo wordt dus de totaal te bereiken dosis van 50 Gy niet in 1x toegediend, maar verdeeld over (gefractioneerd in) 25 identieke porties. Daarna vindt de definitieve chirurgische verwijdering van het sarcoom plaats. De kans dat hierdoor het been voor de rest van het leven sarcoom-vrij wordt (lokale controle) is ~85-90%. Deze bestraling resulteert echter wel bij ~40% van de patiënten in een vertraagde wondgezing na operatie. Dan is vaak een verlengde opnameduur nodig met antibiotica kuren en soms her-operaties. Dit betekent een verlengde periode waarin de patiënten niet aan hun werk toekomen.

De reden dat we toch de voorkeur geven aan bestralingen voorafgaand aan de operatie boven een postoperatieve radiotherapie serie, ligt in het feit dat na een postoperatieve bestraling patiënten op langere termijn veel meer hinder ondervinden van littekenvorming, spier- en gewrichtsverstijving en vochtophoping (oedeem) in het been. Deze effecten zijn blijvend van aard en hebben de neiging in de loop van de tijd alleen maar te verergeren. Hoe vervelend de vertraagde wondgenezing ook kan zijn voor de patiënt die het overkomt, de wondgenezingsproblemen zijn van tijdelijke aard; uiteindelijk geneest elke wond na verloop van enkele weken.

Zoals hierboven beschreven, krijgen dus alle patiënten een uniforme bestralingsserie van 25 x 2 Gy. Intuïtief gesproken is dat op zijn minst opvallend; immers niet alle infecties krijgen dezelfde antibiotica en niet alle kankersoorten dezelfde chemotherapie. Wetenschappelijk onderzoek gericht op een meer op het individu toegespitste bestralingsdosering bij sarcomen bevindt zich tot nu toe echter in een pril stadium.

Een uitzondering hierop is het zogenaamde myxoid liposarcoom (MLS). Van dit subtype is inmiddels zeer aannemelijk gemaakt, dat het meer dan gemiddeld gevoelig is voor bestraling. Patiënten met een MLS zijn vaak wat jonger (20-40 jaar) dan andere sarcoom patiënten. Deze patiënten kunnen in aanmerking komen voor een wetenschappelijk onderzoek (de DOREMY studie) waarin het aantal bestralingen verlaagd wordt naar 18 fracties, gegeven in 3,5 week tijd. Aan deze studie doen hoe langer hoe meer kankercentra mee, zowel binnen als buiten Nederland, zelfs in Amerika. Als met deze verlaging van de dosis de lokale controle in het been behouden kan blijven op een hoog niveau (~90%) én deze behandeling veel minder complicaties zou opleveren, dan is dat van zeer grote winst voor de patiënt.

Het bovengenoemde wetenschappelijk onderzoek is een initiatief van Dr. Rick Haas, radiotherapeut in het Antoni van Leeuwenhoek.

In een tweede wetenschappelijke onderzoek, dat parallel loopt aan de DOREMY studie, en waarvoor een subsidie vanuit de Stichting HDKT beschikbaar is gesteld, zijn we in het laboratorium bezig om van tumorcellen in kweek van verschillende sarcoom soorten (in het begin met de nadruk op MLS) de individuele bestralingsgevoeligheid te achterhalen. De minimaal gewenste totaal dosis per sarcoom-type is de dosis waarbij al wel tumorcel schade optreedt, maar waarbij idealiter (nog) geen normale weefsel complicaties optreden. We gaan op zoek naar die minimaal gewenste totaal dosis en tegelijkertijd naar de optimale dagdosis waarmee die einddosis gehaald moet worden. Wat we ons vooraf natuurlijk goed realiseren is dat er veel verschillen bestaan tussen sarcomen onderling, maar ook tussen patiënten onderling. Met dit onderzoek hopen we voorzichtig een eerste stap te zetten in het individualiseren van de radiotherapeutische zorg van de sarcoom patiënt in de toekomst.

De eerste proeven met MLS-cellijnen zijn al uitgevoerd in het laboratorium, en mede mogelijk gemaakt dankzij de ondersteuning van Stichting HDKT. Wat we tot nu toe daarvan leren is dat er, zoals verwacht, verschillen bestaan onderling tussen de cellijnen. Maar wat veel interessanter lijkt tot nu toe, is dat inderdaad de optimale dagdosis ook onderling lijkt te verschillen. En dat opent perspectieven om voor een individuele patiënt een individueel bestralingsschema uit te werken. Om dit te bereiken is echter nog veel aanvullend onderzoek nodig.

Wordt vervolgd!

Rick Haas, namens het sarcomenteam en de afdeling Radiobiologie van het NKI-AvL. 

Rick Haas (zittend achter de microscoop) telt het aantal overlevende kolonies van een myxoid liposarcoom cellijn na bestraling. Zijn analist op dit project, Ben Floot, kijkt mee.

Zo ziet een kolonie myxoid liposarcoom cellen er onder de microscoop uit.

HDKT




Facebook

Twitter

NOG
X €10,-